Od EUTR do EUDR: Nowa era odpowiedzialności w łańcuchu dostaw
Wejście w życie rozporządzenia EUDR (EU Deforestation Regulation) to największa od lat zmiana w unijnym prawie handlowym, która zastępuje dotychczasowe przepisy EUTR. Podczas gdy stara regulacja skupiała się wyłącznie na legalności drewna, EUDR rozszerza ten obowiązek na siedem kluczowych surowców (m.in. kauczuk, kawę, soję, olej palmowy) oraz produkty pochodne, takie jak masa celulozowa i papierowe opakowania jednorazowe. Dla firm oznacza to przejście z deklaratywnej kontroli na rygorystyczny system należytej staranności oparty na twardych danych.
Kluczowe różnice i fundamenty prawne
Najistotniejszą zmianą względem EUTR jest wymóg wykazania, że produkt nie tylko został pozyskany legalnie, ale przede wszystkim nie przyczynił się do wylesiania po 31 grudnia 2020 roku. Nowe przepisy wprowadzają obowiązkową geolokalizację do poziomu konkretnej działki gruntu, a brak zgodności obarczony jest drastycznymi karami sięgającymi 4% rocznego obrotu firmy w UE. Wdrażanie systemu warto opierać na uznanych normach, takich jak ISO 14001 (zarządzanie środowiskowe), ISO 31000 (zarządzanie ryzykiem) oraz certyfikacjach FSC i PEFC, które choć nie zastępują EUDR, stanowią istotne wsparcie w ocenie dostawców.
System Należytej Staranności (Due Diligence) w praktyce
Sercem nowej regulacji jest proces gromadzenia i analizy danych, który musi zostać sformalizowany wewnątrz organizacji. Firmy są zobowiązane do pełnej identyfikacji łańcucha dostaw – od współrzędnych GPS plantacji, przez dowody zgodności z lokalnym prawem, aż po złożenie oświadczenia DDS w centralnym systemie TRACES-NT przed wprowadzeniem towaru na rynek.
Każda partia towaru musi przejść rygorystyczną ocenę ryzyka. Jeśli analiza (uwzględniająca np. dane satelitarne z Global Forest Watch czy reputację kraju pochodzenia) wykaże ryzyko wyższe niż znikome, przedsiębiorca ma obowiązek wdrożenia działań mitygujących, takich jak dodatkowe audyty czy weryfikacja zdjęć satelitarnych. Bez unikalnego numeru referencyjnego z systemu TRACES, przejście procedury celnej stanie się niemożliwe.
Strategia wdrożenia: Jak przygotować organizację?
Skuteczna implementacja EUDR wymaga wielopoziomowego podejścia, zaczynając od audytu obecnych dostawców i aktualizacji umów. Kontrakty muszą teraz jasno określać obowiązek przekazywania danych geolokalizacyjnych oraz prawo do audytów. Kolejnym krokiem jest budowa wewnętrznych procedur IT lub aktualizacja systemów ERP, które pozwolą na archiwizację dokumentacji przez wymagane 5 lat. Kluczowe jest również przeszkolenie zespołów zakupowych i logistycznych, aby potrafiły weryfikować autentyczność danych GPS oraz spójność dokumentów źródłowych.
Terminy, których nie wolno przegapić
Czas na dostosowanie się do nowych wymogów jest ograniczony. Duże i średnie przedsiębiorstwa muszą być gotowe do 30 grudnia 2025 roku, natomiast sektor MŚP otrzymał czas do 30 czerwca 2026 roku. Biorąc jednak pod uwagę stopień skomplikowania procesu pozyskiwania danych od zagranicznych dostawców, przygotowania należy zacząć natychmiast. EUDR to nie tylko obowiązek prawny, ale szansa na budowę transparentnego, nowoczesnego biznesu, który gwarantuje stabilność dostaw w świecie coraz bardziej wrażliwym na kwestie ekologiczne.
